kolff: historie: geografisch: 2: 1

familiewapen kolff

Drie schippers op de Waal - 1600-1740: hoe Kolffen hun brood verdienden (1/3)

Welkom: Nieuws Vereniging Leden De Colve Genealogie Historie Biografieën Contact Links Zoek English
  Over Historie Personen Geografisch Uit De Colve Onderzoek Familiewapen        
< Geografie Vorige   Geografie Volgende >
In "De Familie en onze Rivieren" schreef ik hoe intens onze familie verbonden is geweest met de grote rivieren van ons land. Dat geldt vooral voor de periode 1600 tot 1740, al is die verbondenheid bij sommigen van ons tot op de huidige dag gebleven. Hoe je ook kijkt - naar hun beroep van schipper of predikant, naar hun huwelijken, of naar de plaatsen waar zij zich vestigden - toen leefden de Kolffen van Nijmegen tot de Hollandse delta met het gezicht naar het water gewend en verdienden zij hun brood, hetzij direct of indirect, dankzij de binnenvaart en de zoetwatervisserij.

Drs. Pieter Nouwt, die al een aantal jaren in opdracht van de onze vereniging historisch onderzoek verricht, heeft onlangs een reeks gegevens gevonden die dit aspect van de familiegeschiedenis illustreren en het ons zelfs heel concreet voor ogen stellen. Niet veel families zullen onderzoek doen in de tolregisters die langs de grote rivieren werden bijgehouden en waarin, voorzover ze niet verloren zijn gegaan, de scheepsbewegingen van de vrachtvaart zijn te volgen. Maar voor ons voegen de registers van de Waaltollen van Nijmegen, Tiel, en Zaltbommel veel toe aan ons begrip van de levens van Wolter Woltersz. Kolff (VII) (ca. 1579-1635), zijn weduwe Peterken van Niedecke (ca. 1585-1649) en hun zoon Wouter Kolff (VIII) (1610-1654), die alle drie in hun tijd leiding gaven aan het schippersbedrijf. Vader Wouter (of Wolter, de namen worden allebei gebruikt) had tot het jaar 1600, met als basis Geertruidenberg, nog gewerkt op een oorlogsschip. Om de vaarroutes van Maas en Waal werd toen nog gevochten.

  KarveelMaar in datzelfde jaar veroverde Prins Maurits de forten Crèvecoeur en St Andries, beide zeer strategisch gelegen tussen de twee rivieren, daar waar het Land van Maas en Waal en de Bommelerwaard elkaar bijna raakten(1). Het gevolg van Maurits' successen was, dat nu de Waal van Nijmegen via Tiel en Zaltbommel tot Gorkum vrij bevaarbaar was. Daar heeft Wouter (VII) gebruik van gemaakt. In april 1601 zien we hem in Nijmegen in het huwelijk treden en tien dagen later werd hij ingeschreven als burger van die stad. Voor een schipper - want dat zal hij toen al wel zijn geweest - was het burgerrecht van wezenlijk belang. Nijmeegse burgers immers betaalden voor vracht die hun eigendom was, geen tol langs de rivier. Alleen als zij goederen van niet-burgers aan boord namen, werd een aanslag gedaan.
De zaken gingen goed. In 1617 was Wouter al een van "de veertien", zoiets als het bestuur waarschijnlijk, van het schippersgilde en ruilden hij en Peterken hun 'caeghschuyt' in voor een echte karveel (afbeelding), die ze overnamen van een Arnhemse schipper.
De volledige titel van dit artikel in De Colve luidde:
Drie Schippers op de Waal - 1600-1740, soms tot op heden:
hoe Kolffen hun brood verdienden.
  1. A.Th. van Deursen, Maurits van Nassau 1567-1625, Amsterdam 2000, 100, 114, 173.
Afbeelding: Karveel; Caeghschuyt zie ook: Biografieën: 1939-1950